Wtajemniczenie 3. "Młyn i krzyż"

Wtajemniczenie trzecie… Młyn i krzyż 

Oprac. Mariusz Widawski

Obcowanie po raz pierwszy z obrazem jest jak spotkanie z nieznajomym człowiekiem. To, jakie zrobi na nas wrażenie, zależy od nawiązanej z nim relacji; tylko sporadycznie jesteśmy skłonni kierować się w naszych sądach dochodzącymi do nas zewsząd opiniami Proponuję zatem:
 Przyjrzyjcie się najpierw obrazowi. Zawrzyjcie z nim znajomość. Wejdźcie do malowanego świata Pietera Bruegla bez żadnych wstępnych założeń. 

Mlyn i krzyz 4

wymiary:170/124cm

 

 

Gdy się wystarczająco skoncentrujecie, gdzieś w tłumie dostrzeżecie Chrystusa dźwigającego Krzyż, na którym On wkrótce umrze. Czy długo Go szukaliście? Pytanie nie jest wcale tak bezzasadne, jak mogłoby się z pozoru wydawać, ponieważ Bruegel dołożył wszelkich starań, by tę najważniejszą ze wszech miar postać ukryć w gęstym tłumie. Jaki miał w tym cel?                                                                                   
Obraz nosi tytuł „Droga krzyżowa” i powstał w 1564 roku. Na początek wystarczy; więcej na razie nie musicie wiedzieć. Zresztą, o samym Brueglu także niewiele więcej wiadomo…

´  Ur. ok. 1525 r. w Broghel koło Bredy, zm. 9 września 1569 r. w Brukseli) – malarz niderlandzki. Zwano go „Chłopskim” ze względu na tematykę jego obrazów. Naukę rozpoczynał w pracowni Pietera Coecka van Aelsta, następnie terminował u Claude’a Doriziego w Mechelen i Hier. Cock’a. W roku 1551 został z tytułem mistrza przyjęty do cechu malarzy Antwerpii. Podróżował po Włoszech i Francji, po powrocie mieszkał okresowo w Antwerpii, w końcu na stałe osiadł w Brukseli w roku 1563. W roku 1563 ożenił się z Mayeken, córką swego pierwszego nauczyciela Pietera Coecka. Miał z nią dwóch synów – Pietera Bruegela młodszego (zwanego Piekielnym) i Jana Bruegela starszego( zwanego Aksamitnym) . Obaj byli malarzami, ale nie uczyli się od ojca, ponieważ jedem miał 5 lat, a drugi rok, gdy Bruegel zmarł.
Pieter Bruegel malował przede wszystkim pejzaże, zapełnione postaciami chłopskimi (stąd przydomek). Czerpał motywy z codziennego życia ludu: wesela, uczty, biesiady, kiermasze, z Biblii, ilustrował przysłowia.
Często wskazywany jako pierwszy malarz zachodni malujący pejzaże dla nich samych, a nie tylko jako tło dla alegorii religijnych. Malował stylem prostym, nie poddając się dominującej wówczas modzie włoskiej.
Najbardziej znanymi obrazami są: „Upadek Ikara” (1555), „Walka karnawału z postem” (1559), „Zabawy dziecięce” (1560), „Rzeź niewiniątek” (1565), „Zimowy pejzaż” (1565), „Budowa wieży Babel” (1563), „Wesele chłopskie” (1566), „Ślepcy” (1558). Najsłynniejsze obrazy znajdują się w Muzeum Wiedeńskim, wśród nich Droga krzyżowa. (źródło: Wikipedia)

Namalował wiele rzeczy, których nie da się namalować
(Multa pinxit quae pingi non possunt)...
W całym jego dziele więcej jest materii do namysłu, niźli malarstwa
(In omnibus eius operibus intelligitur plus semper quam pingitur)
                                                                                     Abraham Ortels, Pieter Bruegel. Epitafium, 1573

´  Otoczone murem miasto po lewej stronie, wzgórze Golgota po prawej
 i wiatrak na skale w centrum obrazu. Tłum ciągnie z miasta ku miejscu egzekucji. Chrystus jest niemal niewidoczny – domyślamy się tylko, że padł pod ciężarem krzyża w centrum sceny. Droga krzyżowa przedstawia pejzaż z około 500 postaciami, najmniejsze mają po 2 milimetry wysokości.
Peter Bruegel przenosi ostatnią drogę Jezusa z Jerozolimy do Flandrii w czasy sobie współczesne, kiedy to ojczyzna malarza ciemiężona była przez Hiszpanów. Wątek cierpienia Chrystusa łączy z martyrologią swoich rodaków prześladowanych jako heretycy (celował w tym zwłaszcza Filip II, zwany „hiszpańskim”, który przy pomocy inkwizycji oraz sił zbrojnych tępił każdą opozycję wobec siebie i Kościoła katolickiego).

´  To, co widzimy na obrazie, dzieje się w roku 1564, w ojczyźnie Bruegla - Niderlandach oddanych przez cesarza Karola V we władanie Hiszpanom. Lata 60. to walka z reformacją. Mordowano dziesiątki tysięcy „podejrzanych i buntowników”. Mężczyźni „mieli ginąć od miecza, zaś kobiety przez pogrzebanie żywcem”. Heretyków zabijano na oczach rodzin. To wszystko jest na obrazie, jeśli dokładnie się wpatrzyć. W tłumie odcinają się czerwone płaszcze hiszpańskiej policji. Brueglowski Jezus jest heretykiem. Katoliccy Hiszpanie prowadzą go na śmierć. Ledwo go widać
w tłumie, który ciągnie ni to na kaźń, ni to na zabawę.

Reżyser
Lech Majewski. Urodzony 30 sierpnia 1953 r. w Katowicach – polski reżyser filmowy i teatralny, pisarz, poeta i malarz.  Członek Gildii Reżyserów Amerykańskich i Europejskiej Akademii Filmowej. Studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz na Wydziale Reżyserii PWSFTViT w Łodzi.
Filmografia: Rycerz (1980), Pokój saren (1998), Wojaczek (1999), Angelus (2001), Ogród rozkoszy ziemskich (2003), Młyn i krzyż (2010), Onirica – Psie Pole (2013).

Lech Majewski na swój sposób od lat stara się w swoich filmach wyrażać niewyrażalne: poezji, refleksji filozoficznej, hermetycznej duchowości, tęsknotom metafizycznym – nadać wizualny kształt. Pozostaje też jednym z nielicznych współczesnych artystów, którzy swoją twórczością mają odwagę bronić kategorii piękna.

7363075.3  Młyn i krzyż
     The Mill and the Cross  (2010 r.)
Namalowany kamerą i komputerem przez Lecha Majewskiego, ożywiony obraz  Petera Brueghela
Droga krzyżowa    

 

Geneza Filmu
 Dla mnie „Młyn i krzyż” to szczęśliwe połączenie tego,  co może literatura i kino.  Esej
filozoficzno-historyczny ubrany w warstwę wizualną…
       (Lech Majewski )                                                                                                                      
 Film Majewskiego to adaptacja naukowej książki Michaela Gibsona, będącej egzegezą poświęconą obrazowi Droga krzyżowa namalowanego przez Pietera Bruegla.
Michael Gibson, pisarz – autor monografii artystów i historyk, krytyk sztuki, napisał esej, w którym poddał wnikliwej analizie i interpretacji wspomniany obraz malarski. Esej został wydany w formie książki w roku 1996, a następnie przełożony na język angielski i opublikowany w roku 2001 pod tytułem The Mill and the Cross.Gibson, zafascynowany kinem Majewskiego, zaproponował mu nakręcenie fabularyzowanego             dokumentu, będącego artystyczną odpowiedzią na esej Gibsona.

´  Na filmowym ekranie oglądać będziemy rekonstrukcję zdarzeń rozgrywających się na malarskim płótnie. Umowna akcja filmu rozgrywa się w 1564 roku. Tło powstawania obrazu stanowią wydarzenia historyczne tamtego okresu – Niderlandami rządzą katoliccy Habsburgowie z Hiszpanii, szerzy się ucisk dla innowierców.
Z malowidła, zaludnionego tłumem 500 postaci różnych stanów i warstw społecznych, adaptatorzy wyłuskali dwanaście. Ich losy rozwijają się w filmowe wątki i tworzą kanwę filmowej opowieści, która toczy się – od świtu do świtu – w ciągu jednego dnia.
Obserwujemy, jak Bruegel przygotowuje szkice do mającego powstać dzieła, jak tłumaczy Nicolasowi Jonghelinkowi zamysł obrazu: Będę pracował jak pająk, zaplątywał sieć, aż znajdę punkt zaczepienia.
I rzeczywiście, konsekwentnie rozkręca własną pajęczynę, zmierzając do punktu centralnego, czyli męki Chrystusa. Ale ten główny temat na pierwszy rzut oka wydaje się ukryty. Trzeba się nieco natrudzić, by odnaleźć go w gąszczu innych sytuacji i postaci. A jest ich ponad 500 – z różnych stanów i warstw społecznych.

´  Oczyma samego Bruegla, robiącego właśnie szkice do wiadomego obrazu, oglądamy chłopską rodzinę budzącą się o świcie, miejscowego piekarza, który miesi ciasto, dokazującą dzieciarnię, a pośród tego wszystkiego - chłopaka poddanego przez hiszpańskich najeźdźców okrutnej egzekucji, zasypywaną w ziemi żywcem dziewczynę, czy samego Chrystusa, krzyżowanego na oczach obojętnej gawiedzi.

´  Temat pasyjny obrasta w realia historyczne, splatając się z cierpieniem ludu, ponieważ oprawcami u Bruegla jest milicja – "legia cudzoziemska" hiszpańskiego króla. Zamęczenie młodego flamandzkiego chłopa                                  dokonywane jest z brutalnością i okrucieństwem, z jakim w drugiej połowie dnia krzyżowany jest Chrystus. Boska ofiara zestawiona zostanie z ofiarą, jaką poniosła Flandria pod uciskiem katolickiej Hiszpanii.

´  ABC filmu Młyn i krzyż
Film fabularny

Produkcja: Polska, Szwecja    Rok produkcji: 2010 r.     Premiera: 18 marzec 2011 r.  Język: angielski Gatunek: Dramat historyczny   Dane techniczne: Barwny. 92 min.
Plenery: Polska (okolice Katowic, Tarnów, Dębno, Wieliczka, Jura Krakowsko-Częstochowska), Austria, Czechy, Nowa Zelandia.
Reżyseria: Lech Majewski
Scenariusz: Lech Majewski, Michael Francis Gibson     Zdjęcia: Lech Majewski, Adam Sikora

´  Malarz  maluje, a my wchodzimy  w jego obrazMłyn i krzyż Lecha Majewskiegojest realizacją tego marzenia.      Kiedy się ogląda Drogę Krzyżową Pietera Bruegla, ma się ochotę wejść między postacie.

´  W Młynie i krzyżu ekscytujące jest nie to, że poznajemy perypetie życiowe Bruegla, tylko że z rzeczywistości przechodzimy płynnie do wnętrza obrazu.

MALARZ OBJAŚNIA
Bruegel: Widziałem to. Wszystko widziałem. Mój obraz to wiele opowieści. Powinien być wystarczająco duży, by pomieścił wszystko. Wszystkich tych ludzi.  A jest ich przynajmniej setka. Będę pracował jak pająk, którego widziałem z rana, jak buduje swą sieć.
Zbawiciel
Bruegel: Najpierw znajduję  punkt zaczepienia. W sercu mojej sieci pod młyńskim kamieniem zdarzeń nasz Zbawiciel jest ścierany jak zboże bez litości. Prowadzę Zbawiciela. Prowadzę Go na Golgotę. Pod strażą Hiszpanów w czerwonych tunikach. Chociaż umieszczę Jego upadek w centrum obrazu, ukryję Go przed ludzkim okiem.
Jonghelinck: Dlaczego chcesz go ukryć?
Bruegel: Bo jest najważniejszy. Ale równie dobrze możesz go przeoczyć.
Młyn
Bruegel: A teraz spójrz na młyn osadzony na skale. Jest osią, wokół której krążą ludzie pomiędzy życiem i śmiercią. A młynarz stoi i patrzy na wszystko z góry.
Jonghelinck: To dlaczego ustawiłeś go tak wysoko?
Bruegel: Na większości obrazów Bóg wychyla się zza chmur i zawiedziony patrzy na świat. Na moim obrazie jego miejsce zajmie młynarz. Wielki niebiański młynarz mielący ziarna na chleb życia i przeznaczenia.
Miasto
Bruegel:
To jest miasto. Jego mury tworzą krąg. Krąg życia. Obok niego rośnie drzewo życia obsypane świeżymi liśćmi. Po drugiej stronie jest czarny krąg. Krąg śmierci. Tworzy go gawiedź zgromadzona wokół egzekucji niczym stado much. Poniżej widnieje drzewo śmierci. A pod nim końska czaszka.
Obok stoi dwóch mężczyzn: ty i ja.

´  REŻYSER OBJAŚNIA
Później odkryłem filozofię Bruegla...  To był niekończący się świat… odkryć dla mnie. Odkrywałem język symboli, którego używał.

REFLEKSJE MALARZA 
Bruegel: Patrz! Tylko popatrz na to! Bezczeszczą  i poniżają nasze ciała i dusze! Bezczeszczą i poniżają miłosierdzie i cnotę! We własnym kraju staliśmy się żebrakami.Gdyby tylko można było powstrzymać czas! Gdyby tylko czas mógł stanąć w miejscu! Moglibyśmy oczyścić go z bezsensownych win! Nazwać je po imieniu i nazwać ich moc.
Jonghelinck: Myślisz, że potrafisz to wyrazić
Bruegel: Tak!
Bruegel: Weźmy narodziny Jezusa, czy upadek Ikara, czy śmierć Saula, który rzucił się na własny miecz. Wszystkie te wydarzenia, kluczowe dla historii świata, przechodzą niezauważone.


Mlyn i krzyz 1          Mlyn i krzyz 2          Mlyn i krzyz 3

Rutger Hauer - Peter Breugel        Michael York - Jonghelinck             Charlotte Rampling - Matka 

Więcej w tej kategorii: Następny News »